Bardzo dziwny biznes: Teleskop “Hubble” zaszokowa┼é naukowc├│w dziwnymi obrazami, kt├│re wyra┼║nie nie s─ů dobre

1993J Wiadomo┼Ťci

Naukowcy debatuj─ů teraz nad tym, co oznaczaj─ů nowe obrazy i czy stanowi─ů one wyj─ůtkowe odkrycie.

1993J
Widok artystyczny supernowej 1993J, eksploduj─ůcej gwiazdy w galaktyce M81. Ok┼éadka ┬ę NASA, ESA, and G. Bacon (STScI)

Najnowsze wiadomo┼Ťci dotycz─ůce przestrzeni kosmicznej

Zesp├│┼é naukowc├│w z University of Minnesota opublikowa┼é 9 listopada w czasopi┼Ťmie “Nature” wyniki bada┼ä. Dzi─Öki teleskopowi Hubble odkryli czerwonego supergiganta, kt├│ry jest 500 razy wi─Ökszy od S┼éo┼äca. Ale nie chodzi tylko o rozmiar i wiek gwiazdy, ale o metodologi─Ö u┼╝yt─ů do jej znalezienia i obietnic─Ö, jak─ů oferuje dla nauki o kosmosie.

“To pierwsze szczeg├│┼éowe spojrzenie na supernow─ů u zarania ewolucji wszech┼Ťwiata. Mo┼╝emy teraz dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej o pojedynczej gwie┼║dzie urodzonej jaki┼Ť czas po Wielkim Wybuchu i por├│wna─ç j─ů z innymi, m┼éodszymi obiektami”

powiedział Patrick Kelly, profesor nadzwyczajny w Szkole Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Minnesoty.

Naukowcy wykorzystali w swoim badaniu zaawansowane soczewkowanie grawitacyjne ┼Ťwiat┼éa oraz spektroskopi─Ö. Wykorzystano teleskop Hubble oraz Large Binocular Telescope (LBT).

Kosmiczny-teleskop-Hubble
Kosmiczny teleskop Hubble. Zdj─Öcie ┬ę NASA

Co to jest gwiazda supernowa

“Starzej─ůca si─Ö” gwiazda wykryta przez Hubble mo┼╝e by─ç w rzeczywisto┼Ťci supernow─ů. Termin, kt├│rego naukowcy u┼╝ywaj─ů do opisania zjawiska, w kt├│rym masywna gwiazda (ponad osiem mas S┼éo┼äca) dramatycznie zwi─Öksza swoj─ů jasno┼Ť─ç od czterech do o┼Ťmiu razy, a nast─Öpnie powoli zanika. Ten fajerwerk pokazuje si─Ö u niekt├│rych gwiazd pod koniec ich cyklu ┼╝ycia. W ten spos├│b przechodz─ů w gwiazd─Ö neutronow─ů, w czarn─ů dziur─Ö, a niekt├│re nie pozostawiaj─ů po sobie nic. Supernowe s─ů aktywnie zaanga┼╝owane w ewolucj─Ö Wszech┼Ťwiata i dlatego s┼éu┼╝─ů jako jedno z najwa┼╝niejszych narz─Ödzi do jej badania.

Wybuchy supernowych produkuj─ů promienie kosmiczne, wp┼éywaj─ů na gaz mi─Ödzygwiazdowy i powstawanie m┼éodych gwiazd. Wzbogacaj─ů te┼╝ ┼Ťrodowisko w pierwiastki chemiczne, w tym ci─Ö┼╝kie, a to jest warunkiem powstania ┼╝ycia na planetach podobnych do Ziemi. Dzi─Öki nim odkryto ciemn─ů energi─Ö i przyspieszon─ů ekspansj─Ö Wszech┼Ťwiata.

Co sekund─Ö w widzialnej cz─Ö┼Ťci Wszech┼Ťwiata dochodzi do co najmniej 60-80 wybuch├│w supernowych. Dzi─Öki mapom gwiezdnego nieba wbudowanym w og├│lnodost─Öpn─ů pami─Ö─ç komputerow─ů i narz─Ödziom, odkrywanie supernowych sta┼éo si─Ö dla naukowc├│w procesem rutynowym. Ale co je┼Ťli m├│wimy o gwie┼║dzie, kt├│ra zapad┼éa si─Ö miliardy lat temu, miliardy lat ┼Ťwietlnych od nas, gdzie jeden rok ┼Ťwietlny to oko┼éo 9,46 biliona kilometr├│w?

“Hubble” i Du┼╝y Teleskop Lornetkowy

Naukowcy z University of Minnesota wykonali w swoich badaniach trzy zdj─Öcia supernowej, rekonstruuj─ůc proces jej ch┼éodzenia. Supernowa ta nie ma nazwy i znajduje si─Ö w odleg┼éej gromadzie galaktyk Abell 370. Eksplodowa┼éa dwa miliardy lat po Wielkim Wybuchu, czyli jakie┼Ť 11,5 miliarda lat temu. Jej progenitorem by┼é czerwony supergigant 530 razy wi─Ökszy od S┼éo┼äca. I jest 60 razy dalej ni┼╝ jakakolwiek supernowa widziana teleskopami z Ziemi.

Hubble1
Mi─Ödzynarodowy zesp├│┼é badawczy kierowany przez Uniwersytet Bli┼║niaczy w Minnesocie zmierzy┼é rozmiar gwiazdy maj─ůcej ponad 11 miliard├│w lat, wykorzystuj─ůc obrazy, kt├│re pokazuj─ů ewolucj─Ö eksplozji i ch┼éodzenia gwiazdy. Zdj─Öcie ┬ę NASA, ESA i G. Bacon (STScI)

Odkrycie tych obiekt├│w (z supernow─ů “na pierwszym planie”) nie jest zwyk┼éym wydarzeniem. Zw┼éaszcza dla teleskopu Hubble, kt├│ry zosta┼é wystrzelony jeszcze w 1990 roku. Daleko mu do nowo┼Ťci, ale ma ┼Ťwietn─ů zdolno┼Ť─ç rozdzielcz─ů i przyzwoit─ů optyk─Ö skupiaj─ůc─ů. W tym celu nazywa si─Ö go kamer─ů kosmiczn─ů. Ale jego mo┼╝liwo┼Ťci s─ů dos┼éownie zwi─Ökszone przez sam wszech┼Ťwiat. Optyka teleskopu dzia┼éa lepiej pod wp┼éywem soczewkowania grawitacyjnego – efektu “rozszerzania si─Ö” cia┼é kosmicznych pod pewnym k─ůtem od teleskopu.

“Soczewka grawitacyjna dzia┼éa jak naturalne szk┼éo powi─Ökszaj─ůce i o┼Ťmiokrotnie powi─Öksza moc Hubble”

powiedział Patrick Kelly, profesor nadzwyczajny w Szkole Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Minnesoty.

Po wsp├│┼épracy z “Hubble”, Wielki Teleskop Lornetkowy pom├│g┼é w badaniu tajemniczej supernowej. Dzi─Öki niemu naukowcy byli w stanie zidentyfikowa─ç kilka szczeg├│┼éowych obraz├│w czerwonego supergiganta. Odkrycie to zosta┼éo po┼é─ůczone z innym, dokonanym przez tych samych naukowc├│w w 2014 roku. Doprowadzi┼éo to do wniosku, ┼╝e supernowe we wszech┼Ťwiecie s─ů jak dzikie zwierz─Öta w Czerwonej Ksi─Ödze. Ich liczba maleje.

Ewolucja gwiazd

Naukowcy byli zaskoczeni wielko┼Ťci─ů czerwonego supergiganta z galaktyki Abell 370, poniewa┼╝ wybuchy supernowych znane s─ů z uwalniania ogromnych ilo┼Ťci energii i promieniowania. W przypadku supernowej o takich rozmiarach ilo┼Ť─ç energii musia┼éa by─ç znacznie wi─Öksza. Naukowcy doszli do wniosku, ┼╝e wybuch tej gwiazdy m├│g┼é wp┼éyn─ů─ç na kierunek, w kt├│rym ewoluowa┼é wszech┼Ťwiat. Naukowcy zauwa┼╝aj─ů, ┼╝e wyci─ůgni─Öcie jakichkolwiek ostatecznych wniosk├│w jest po prostu niemo┼╝liwe, poniewa┼╝ tak naprawd─Ö po raz pierwszy mieli okazj─Ö szczeg├│┼éowo zbada─ç supernow─ů w bardzo wczesnym okresie ewolucji wszech┼Ťwiata.

Podziel si─Ö

Od 15 lat po┼Ťwi─Öcam si─Ö nauce i technice. Bardzo interesuj─Ö si─Ö post─Öpem technologicznym i chc─Ö dzieli─ç si─Ö z Wami najnowszymi wiadomo┼Ťciami ze ┼Ťwiata technologii, oprogramowania i gier.

Rate author
( 1 assessment, average 5 from 5 )
Innowacja Polska